قاعده پنجم:
به عوض حرام جانشينی بهتری در حلال يافت ميشود.
يکی از ارزشمندی های اسلام اينست ک بر مردمان نشان دهنده ای رحمت ميباشد. مثلاً هرگاه يک چيز را منع ميکند، در عوض آن يک چيزی ديگر را از حلال مهيا ميسازد تا جانشين آن گردد. بطور مثال رباخواری را حرام مينمايد اما در عوض تجارت منفعت بار را اجازه ميدهد؛ زنا را حرام قرار ميدهد، در حاليکه انسانرا اصرار به ازدواج ميکند هرگاه وی از عهده اعاشه فاميل برآمده بتواند. اين قاعده در هر بخش اسلام پديدار است. زيرا هر وقتيکه از جانبی مشکلاتی پيش می آيد، از جانبی ديگری آسانی آشکارا میگردد. اصل اين قاعده مانندی قواعدی ديگر از قران مجيد استنباط شده:
الله ميخواهد که به شما بيان کند و هدايت کند شما را راه های کسانی را که پيش از شما بودند. و ببخشايد شما را و الله داناترين و با حکمت ترين است. الله ميخواهد که قبول کند توبه شما را، اما آنهايکه شهوات خويش را پيروی ميکنند آرزو دارند تا شما از راه راست برگرديد، بسی دور. الله ميخواهد که سبک کند بار دوش شما را؛ و انسان آفريده شده ناتوان. (۴:۲۶-۲۸)