پيشواي عادل
امام و يا پيشوا در عرف اسلامي به شخصي گفته ميشود كه يكي از امور متعلق به مسلمانان را اداره و سرپرستي كند. بناءً از خليفه عمومي گرفته الي امير چند نفري مسلمانان از قبيل امير يك جماعت، امير حج، امير شهر، امير لشكر، امام مسجد و امثال اينها در مفهوم اين اصطلاح شامل بوده و اطاعت آنها در امور شايسته و نيكو از وجايب و مسئوليت هاي هر مسلمان شمرده ميشود. پس از هر پيشواي مسلمان در صورتي كه عدالت پيشه باشد، اطاعت بايد نمود. رسول خدا صلي الله عليه وسلم فرموده اند: "كسي كه از من پيروي كند، در حقيقت از خدا پيروي كرده است و كسي كه از امير من اطاعت كند، در واقع از خودم اطاعت كرده است". حضرت ابوبكر رضي الله عنه در مقام تأكيد روي لزوم اطاعت از پيشواي مسلمانان در كارهاي شايسته چنين گفتند: "اي مردم! من به عنوان سرپرست و پيشواي شما برگزيده شدم. من بهتر از شما نيستم. پس اگر به نيكويي پيش رفتم، شما مرا ياري كنيد و هرگاه واژگون شدم، مرا به راه آريد. راستي امانت و دروغ خيانت است. ناتوان شما پيش من توانا است تا آنكه حق او را برايش باز گردانم و تواناي شما نزد من ناتوان است تا آنكه از او به ياري خدا حق را باز گيرم. تا وقتي كه از خدا و پيامبرش پيروي ميكنم، از من اطاعت كنيد و هرگاه در برابر خدا و پيامبرش سركش شدم، از من پيروي نكنيد".
شك نيست كه عدالت يكي از اهداف عمده و اساسي در اسلام بوده و كسي كه مسئوليت برداشت و تحقق اين امانت بزرگ را به عهده دارد، امام و يا امير مسلمانان ميباشد. البته عدالت اسلامي تنها در برقراري آن در ميان مسلمانان خلاصه نميشود، بلكه تمامي مردم اعم از مسلمان و غيرمسلمان را بايد در پوشش خود قرار دهد. خداوند ميفرمايد:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا كُونُوا قَوَّامِينَ لِلَّهِ شُهَدَاءَ بِالْقِسْطِ وَلَا يَجْرِمَنَّكُمْ شَنَآَنُ قَوْمٍ عَلَى أَلَّا تَعْدِلُوا اعْدِلُوا هُوَ أَقْرَبُ لِلتَّقْوَى وَاتَّقُوا اللَّهَ إِنَّ اللَّهَ خَبِيرٌ بِمَا تَعْمَلُونَ المائدة: ٨
يعني: اي گروه مؤمنان! بخاطر خدا راستگو و راستكار و گواهان باعدالت باشيد. نبايد دشمني با مردمي شما را از عدالت در ميان شان باز دارد. عدالت كنيد كه به تقوا نزديكتر است و از خدا بترسيد. يقيناً كه خدا به آنچه انجام ميدهيد، آگاه است.
عليهذا وقتي پيشواي مسلمانان ستم روا داشت و از زير بار امانتي كه به دوش دارد شانه خالي كرد و در جهت برقراري حق و عدالت در جامعه تلاش نورزيد، در آن صورت نبايد گوش به فرمان او داد و يا از اوامرش اطاعت نمود. چون اسلام تأكيد ميورزد كه بر امام لازم است تا طبق ما انزل الله حكومت كند و امانتي را كه به دوش دارد، به خوبي اداء نمايد. پس اگر همين كار را كرد، بر مردم است كه به او گوش دهند و از وي اطاعت كنند و هرگاه از مسئوليت هاي اساسي خويش به حيث پيشواي مسلمانان فرار كرد و در راه تحقق عدالت در جامعه كمر همت نبست، در آن صورت مستحق اين مقام شناخته نشده و اطاعت او نيز بر مسلمانان لازم نيست. زيرا اهميت و ارزش اين مقام در اسلام به ميزان استفاده از آن در جهت اداي هرچه بهتر وظايف و مسئوليت هاي محوله بستگي دارد.
