تعليم و تربيت
قبلاً در بحث امر به معروف و نهي از منكر، خاطرنشان ساختيم كه امر به معروف و نهي از منكر اصولاً دو عمل را در بر ميگيرد: يكي كار دعوت و ديگري كار تربيت و سازماندهي! و اين هردو عمل به ترتيب طبيعي انجام مييابد. به اين معنا كه دعوتگر مسلمان نخست مردم را به دين و آيين خدا فرا ميخواند و سپس به ترتبيه و سازماندهي افرادي ميپردازد كه دعوتش را پذيرفته اند. و البته پيروزي و ناكامي دعوت در همه حال به اصل تربيت و سازماندهي بستگي دارد. قسمي كه اگر تربيه و سازماندهي افراد توأم با موفقيت بود، داني كه دعوت در مجموع به پيروزي خواهد رسيد. اما اگر چنين نبود، پس به صوب نابودي و نافرجامي حتمي در حركت است. از همينجا است كه در ميان دعوت و ارشاد از يكسو و تربيت و سازماندهي از جانب ديگر، ارتباط و پيوند ناگسستني و جود دارد. به اين معنا كه تربيت و تنظيم بدون پشتوانه دعوت و ارشاد نميتواند متحقق شود، همانگونه كه رسيدن دعوت به سرمنزل تكامل و پيروزي، بدون تربيت و تنظيم فعال ناممكن است.
روي همرفته، قضيه تعليم و تربيت در واقع جزء اساسي دعوت و مكمل اصل ارشاد ميباشد. لذا تعليم و تربيت براي انساني كه دعوت اسلام را پذيرفته و در زمره گروندگان آن درآمده است، يك ضرورت حياتي به شمار ميرود. زيرا بدون آموزش و پروش سالم اسلامي، نميتواند از افكار و برداشت هاي قديمي خود فاصله گيرد و يا از آثار انحراف سابقش بكلي نجات يابد. در حديثي به روايت ابن هشام وارد است كه وقتي عمير بن وهب به اسلام گرويد، پيامبر خدا صلي الله عليه وسلم براي ياران خويش فرمودند: "برادر خود را از دينش آگاه سازيد و برايش قرآن بياموزيد". شك نيست كه هرگاه بر دعوتگران لازم است تا حسب مدلول اين حديث به برادر خويش اسلام را بياموزند، پس برخود آنها است كه از توشه علمي وافري برخوردار بوده و از عاليترين درجات تربيت رباني بهره مند باشند. چون كسي كه اصلاً خودش چيزي را ندارد، چگونه ميتواند آن را براي ديگران بدهد؟! همچنان كسي كه فاقد تربيت سالم اسلامي باشد، نميتواند قدوه و پيشواي ديگران قرار گيرد.
گفتني است كه هر تنظيم سياسي يا فكري و يا اسلامي، مناهج تربيتي مخصوص خود را دارد كه افراد به اساس آن پرورده ميشوند و شخصيت آنها بر وفق شاخصه هايي كه در اين مناهج در نظر گرفته شده است، بار ميآيد. بناءً مناهج تربيتي نهضت هاي لائيك و سازمان هاي غيرديني، اصولاً مغاير با مناهج تربيتي نهضت ها و حركات اسلامي بوده و حتي مناهج خود تنظيم هاي اسلامي به اساس اختلاف اشكال و سيستم هاي سازماندهي آنها ازهم فرق ميكند. از اينرو دانسته ميشود كه مسأله منهج در واقع يك مسأله پراهميت و داراي نقش بسيار مؤثري در ناحيه پيروزي و ناكامي هر حركت به حساب ميرود.
