مسؤوليت خادم
شارحين حديث فوق در رابطه به وظايفي كه بر دوش خادم قرار دارد، به تفصيل سخن گفته و ضمناً بيان داشته اند كه عمده ترين وظيفه خادم اين است كه از مال و املاك بادارش پاسداري نموده و بدون اجازه او در آن دخالت و تصرف نكند و مفاد اموالش را بدون كم و كاست به خودش باز گرداند. البته در ضمن مسئوليت هايي كه شخص خادم به عهده دارد، وي داراي يك سلسله حقوق نيز هست. چون مسئوليت همواره توأم با حقوق مي باشد. شايد حكمت در ذكر مسئوليت زن در پهلوي مسئوليت خادم، اين باشد تا روشن سازد كه زن را نبايد به عنوان خادم تلقي كرد. آنچنان كه در بعدها زن در جوامع اسلامي به حيث خادم در خانه شناخته شد و بدين ترتيب، حقوق هردو را يكسره ضايع نمودند.
خادم در واقع انساني است كه همانند ديگران از امتياز عزت و كرامت انساني برخوردار مي باشد. از همين جا است كه رسول خدا صلي الله عليه وسلم حقوق او را مشخص بيان نموده، مي فرمايد: "خدمتگاران شما برادران شما اند كه خداوند آنها را زير دست شما قرار داده است. پس از هرچه خود مي خوريد، به آنها بدهيد و از آنچه خود مي پوشيد، به آنها نيز بپوشانيد و هرگز آنها را به كاري كه فراتر از توان شان باشد، مجبور نسازيد و هرگاه به ايشان كاري فرموديد، در همان كار كمك شان كنيد". در سايه اين نوع تعاليم والا است كه شخص خادم منحيث يك انسان مسئول و وظيفه دار تبارز نموده كه در همه چيز با بادارش يكسان مي باشد و امتيازي ميان آنها نيست. پس بايد هردو در يك طبق طعام صرف كنند، از يك لباس بپوشند و باهم در شادي و غم شريك باشند. اما با تأسف فراوان كه خادمان امروزي در خانواده هاي مسلمان از چنين مزايايي بكلي محروم اند.
باري من به ديدار يكي از دوستان كه در عين حال از دعوتگران مسلمان نيز به شمار مي رفت، پرداختم. در منزل او عده اي از افريقايي ها به عنوان خدمه كار مي كردند. من راجع به آنها از وي پرسيدم. گفت: آنها همه بت پرست اند. آندم بلافاصله به اين فكر افتادم كه چرا وقتي زيد بن حارثه (برده رسول خدا صلي الله عليه وسلم) را مختار ساختند كه يا با رسول خدا بماند و يا اينكه يكجا با پدرش به سوي قوم و وطن خويش برگردد، او به دلخواه خود ماندن در خانه آن حضرت صلي الله عليه وسلم را نسبت به رفتن با پدرش ترجيح داد؟ اما اين افريقايي ها با آنكه سالها در خانه يك داعي مسلمان سپري كرده اند، بازهم درنيافته اند كه آنها از جمله اولاد آدم هستند و مي توانند كه با مردم حشرونشر شوند و يا حق دارند كه از غـذاي خوب مستفيد گردند و لباس جديد به تن كنند و يا اينكه مثل بادار خويش از عواطف و احساسات برخوردار اند! از همين جا بوده كه تا هنوز نسبت به بادار و دين و آيين وي بدبين مانده اند.
در بسياري از كشورهاي امروزي، خادم ها حتي از حيثيت يك برده هم برخوردار نيستند. به اين معنا كه آنها بار هركاري را به دوش مي كشند، اما كسي آنها را صاحب كرامت و حقوق نمي داند. بارها از طريق وسايل ارتباط جمعي شنيده ايم كه فلان شخص، مقدم خادمه جديدش را با معاشرت و همبستري نامشروع با او گرامي داشت كه در حقيقت با اين كار، اصلاً روح وي را ضربه زده و عفت، كرامت و حيثيت او به عنوان يك انسان را ناجوانمردانه زير پا گذاشته است. اين همه صرف به خاطر اينكه خودش بادار است و آن بيچاره يك زن خادمه!
امروز قضيه خدمتگاران در كشورهاي اسلامي به يك فاجعه انساني عوض شده است كه از هر جهت نياز به حل نجات بخش دارد. البته هر نظام و آييني كه از ارزش و كرامت انسان پاسداري نمي كند و ميان انسان ها به اساس معيارهاي صرفاً مادي فرق مي گذارد و بالاخره به انسانيت خيانت روا مي دارد، در نفس خود بي اعتبار و فاقد ارزش بوده و هرگز به درد جامعه انساني نمي خورد. بديهي است كه هرگاه كرامت يك انسان در معرض خطر قرار گيرد، در حقيقت جامعه منحيث كل با اين بلا سردچار خواهد شد. خداوند مي فرمايد:
مَنْ قَتَلَ نَفْسًا بِغَيْرِ نَفْسٍ أَوْ فَسَادٍ فِي الْأَرْضِ فَكَأَنَّمَا قَتَلَ النَّاسَ جَمِيعًا وَمَنْ أَحْيَاهَا فَكَأَنَّمَا أَحْيَا النَّاسَ جَمِيعًا المائدة: ٣٢
يعني: هركه انساني را در غير قصاص و يا بخاطر آشوب در زمين به قتل برساند، گويا كه همه مردم را كشته است. باري حضرت عمر رضي الله عنه يكي از واليانش را سرزنش كرده فرمود: از كي تا حال مردم را برده خود ساخته ايد، در حالي كه از مادر خويش آزاد به دنيا آمده اند؟!
