مسئوليت فرزند
يكي از پديده هايي كه در جوامع امروزي جلب توجه ميكند، اين است كه بخش اعظم اختلافات و مخاصمات اجتماعي را اختلافات ذات البيني خويشاوندان و اقارب تشكيل ميدهد. شيخ محمد عبده در كتاب "الإسلام والمرأة" خويش تصريح نموده كه هفتاد و پنج در صد از قضايايي كه در محاكم پيشكش مي شود، مربوط به اختلافات خانوادگي است. شايد ضرب المثل هايي مثل "البغض في الأقارب" و يا "الأقارب كالعقارب" و امثال آن به عمق اين فاجعه بيشتر دلالت كند.
درست است كه پيامبر اسلام صلي الله عليه وسلم خطاب به شخصي گفت: "تو خودت همراه با همه دارايي ات، مال پدرت هستي" اما در عين حال، اسلام به ما مي آموزد كه هيچ حقي بدون مسئوليت نيست. همانگونه كه مسؤوليت بدون داشتن اراده آزاد، معنا ندارد. مردي به حضور حضرت عمر رضي الله عنه آمد و از فرزند خويش شكايت كرده گفت: اي امير مؤمنان! پسرم مرا اذيت كرده است. سپس فرزندش از آن حضرت پرسيد: حق فرزند بالاي پدر چيست؟ فرمود: اينكه برايش مادر صالح و نام خوب انتخاب كند و در حصه تعليم و تربيت او جداً اهتمام ورزد. پسر گفت: اما پدر من هيچيك از اين حقوق را برايم اداء نكرده است. چون مادرم را از كنيزان برگزيده، نام مرا "جعل" گذاشته و تا هنوز مرا با گوسفندان محشور كرده است. آنگاه حضرت عمر رضي الله عنه رو به پدر آن پسر كرده فرمود: تو حق دعوا عليه اين پسر را نداري. چون نخست خودت در حق او ظلم كرده اي!
البته همانگونه كه والدين بالاي فرزند خويش حق دارند، فرزند نيز بالاي آنها حقوقي دارد كه بايد مراعات شود. از جمله حقوق فرزند بالاي مادر اين است كه هميشه به وي اهتمام كند و او را از حلال تغذيه نمايد و به تربيه و پرورش سالم وي بپردازد و او را به فضايل اخلاقي عادت دهد. همچنان بالاي پدر حق دارد كه او را تعليم داده، نفقه اش را تأمين كند و او را با امور زندگي آشنا سازد و در صورت امكان برايش همسر گيرد. گذشته از اينها فرزند ميتواند كه كليه حقوق خود را شرعاً از پدر و مادر مطالبه نموده و آن را به دست آورد.
