پس بر هر مسلمان آگاه و باشخصيت كه بخاطر تحقق دگرگوني در جامعه و زندگي كمر همت بسته، لازم است تا اوضاع مسلمانان را به صورت همه جانبه و عميق درك كند و از هر جهت به آن واقف باشد و بر اساس اين آگاهي به فعاليت بپردازد. اما اگر در اين ناحيه كاستي داشت، داني كه در حصه دگرگون ساختن نفس خود نيز عاجز خواهد بود و بالاخره نميتواند در جامعه تأثير قابل توجهي بگذارد.
فراموش نبايد كرد كه تربيت اسلامي بايد بتواند عزت و كرامت را براي فرد مسلمان برگرداند و او را عنصر فعالي در امت برگزيده اسلامي قرار دهد كه البته اين امر از رهگذر يك سلسله شرايط و خواسته ها مانند داشتن اهليت، دانش، شعور سياسي، روحانيت، ايمان، اخلاق، نيرومندي و بالاخره شايستگي هاي ديگري كه در همه حال به تقويه و تكامل شخصيت انسان مسلمان كمك ميكند، قابل دريافت است. لذا برنامه هاي تربيتي بايد به اهميت اين مسأله توجه داشته و از تكامل جوهري برخوردار باشد. البته در غير اين صورت، هر نوع برنامه ريزيها بيش از يك طرز ناتمام معالجه نميباشد. به اين معنا كه بخشي از مشكل را حل ميكند و بخش ديگر آن را همچنان مهمل ميگذارد. از اينرو هر كسي كه بخاطر اصلاح امت كار ميكند، نياز حياتي به داشتن همچو يك تربيت متكامل دارد تا واقعاً كار اصلاحگري او نتيجه مطلوب دهد.
بايد دانست كه اهداف بزرگ تربيت يكسان بوده، اما اهداف مرحلوي آن از يك موقع به موقع ديگر و از يك زمان به زمان ديگر با توجه به نيازمندي هاي امت در هر وقت و زماني تفاوت ميكند. مثلاً هدف تربيت، وسايل و طريقه هاي آن در ملتي كه در صدد آزادسازي قدس از چنگال صهيونزم غاصب است، از اهداف و روش هاي تربيتي در يك ملت نيرومند و باثبات الزاماً متمايز ميباشد.
فشرده مطلب اينكه برنامه تربيتي فعال و در عين حال هدفمند و مؤثر، همان است كه گام بگام عصر و با توجه به اوضاع امت به پيش رود و به معالجه مشكلات آن در كليه ابعاد و زمينه ها بپردازد و انسان مسلمان را داراي شخصيت متكامل و سازگار با هر زمان و مكاني بار آورد.
