وعده خلافي
وعده خلافي يا پيمان شكني يكي از زيانبارترين آفات اخلاقي و اجتماعي است. اين خصلت ناميمون وقتي در انسان خودنمايي ميكند كه شخصيت او رو به انحطاط گذاشته و زبان او از عقلش پيشي گرفته و شهوت سخن پردازي و وعده سپاري هاي بيحساب در او فزوني ميگيرد. اما وقتي زمان عمل به وعده فرا ميرسد، خود را در موقعيتي مييابد كه اصلاً توان وفا را نداشته و همتش از اجراي وعده هايش كوتاه ميآيد.
البته آفت وعده خلافي، نتايجي را بار ميآورد كه در نهايت زيانباري در هردو قلمرو فرد و جامعه قرار دارد و در واقع به معناي ضايع ساختن اوقات گرانبهاي مردم و برهم زدن اصل اعتماد ميان عناصر جامعه كه از اهميت زيادي در راستاي تأمين سلامت اجتماعي برخوردار است، ميباشد و همچنان وباي كينه و عداوت را در زندگي به ارمغان ميآورد. ولي با تأسف كه امروز وعده هاي دروغين و پيمان شكني هاي رنگارنگ به خصلت افراد و نشان اجتماع و يگانه خوي سردمداران و رعيت عوض شده است.
اسلام عزيز با بينش كامل خويش توانسته است تا اين آفت بزرگ را كه يكي از نشانه هاي بارز نفاق به شمار ميرود، معالجه نمايد و بلاي آن را از سر جامعه دور كند. خداوند ميفرمايد:
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آَمَنُوا أَوْفُوا بِالْعُقُودِ المائدة: ١
. يعني: اي مؤمنان! به وعده هاي خويش وفا كنيد. پس و فا به وعده از لوازم ايمان تلقي شده است. همچنان در مقام ستايش پيامبرش حضرت اسماعيل عليه السلام ميفرمايد:
إِنَّهُ كَانَ صَادِقَ الْوَعْدِ مريم: ٥٤
يعني: وي انساني بود كه هميشه به وعده هاي خويش به راستي وفا ميكرد. روايت است كه باري حضرت عبد الله بن عمر رضي الله عنه در اثناي بيماري مرگ گفت: يكي از مردان قريش قبلاً دخترم را خاستگاري كرده و من به او وعده داده ام. اينك به خدا سوگند نميپسندم كه با خدا در حالي ملاقي شوم كه يك سوم نفاق را با خود داشته باشم. من همه شما را گواه ميسازم كه دخترم را به وي دادم".
البته هر انساني ممكن است بنا به عذر موجهي از وفا به وعده اش باز داشته شود، ولي همان عذر بايد از اسباب حقيقي اي باشد كه از لحاظ اهميت و ارزش با موضوع وعده برابري و زيان خلافكاري را جبران نمايد و در عين حال قناعت جانب مقابل را فراهم سازد. اما اگر خلافكاري اش مبتني بر يك عذر معقول نبود، بدون شك آثار سلبي از خود بجا خواهد گذاشت و به سلامت اجتماعي نيز آسيب خواهد رسانيد. در حال حاضر، اسباب و وسايل مختلفي آماده است كه زمينه عذرتراشي و بهانه گيريها را آسانتر ساخته است. مثلاً عذرخواهي از طريق تيلفون كه به هرحال آسانترين وسيله براي اعتذار از وفا به وعده و يا حداقل تعديل موعد ميباشد. البته همين امر باعث شده كه پيمان شكنيها بسياري از انگيزه هاي واقعي خود را از دست داده و نتيجاً در ميان مردم شيوع يابد! در حالي كه وفا به وعده يكي از ارزش هاي واقعي تمدن است كه شخصيت مسلمان را ميبايد تا به آن تمسك جسته و التزام خويش را به آن حفظ كند.
