فجور در وقت خصومت
فجور در وقت خصومت و يا پرخاشگري در اثناي منازعه نيز از جمله سلوكياتي به حساب ميرود كه پيامبر اكرم صلي الله عليه وسلم آن را از خصال منافقين برشمرده است. البته خصومت به حيث يك خوي ناپسند، غير از اختلاف مشروع ميباشد. چون بنا به گفته امام حسن البناء رحمة الله عليه، اختلاف در واقع يك پديده طبيعي و برخاسته از جوهر امور است. مثلاً اختلاف عقل ها از حيث قوه استنباط و ضعف آن و از لحاظ ادراك دلايل و عدم درك آن و از ناحيه فراخي علم و كمبودي آن و اينكه يكي به چيزي پي برده كه ديگري از آن غافل است و مانند اختلاف محيط ها و اختلاف در اطمينان قلبي نسبت به يك روايت و مانند اختلاف ارزيابي و نشاندهي وجوه دلالات و امثال اينها كه اساساً همين چيزها سبب شده تا اجماع امت بر مسأله اي از مسايل فروعي دين، تقريباً به يك امر ناممكن عوض شود. پس ميتوان گفت كه عدم اختلاف و يا يكنواختي مطلق، با جوهر دين سازگاري ندارد. 3- رسالة "دعوتنا" ص 48.
البته پديده "اختلاف" عمدتاً به دو دسته تقسيم ميشود:
1- اختلافي كه فقط بخاطر خدا و جستجوي اصل حقيقت صورت گرفته و از هرنوع انانيت و اغراض و انگيزه هاي شخصي، پاك باشد كه در اين صورت به هيچ وجه با قضيه دوستي و مقتضيات آن در تضاد نيست.
2- اختلافي كه از طرف فرد و يا گروهي صرف به انگيزه مصالح و اطماع شخصي صورت پذيرد. البته اين نوع اختلاف همزمان باعث بروز دشمنيها و بدبينيها شده و سبب اساسي فجور در وقت خصومت نيز همين است.
شيخ محمد الغزالي مينويسد: شك نيست كه اگر درخت خصومت ريشه دارتر شود و بالاخره خار و خس آن گسترش يابد، يقيناً كه گل هاي شگوفاي ايمان را خشكانده و آن فضاي محبت و امنيتي را كه از جوهر ايمان مايه ميگيرد، از بين خواهد برد. چه بسا كه همين خصومت، ضعف و پستي را در دل صاحبان خود بار آورده و در نتيجه همه را به ارتكاب گناهان صغيره كه با مروت در تضاد است و همچنان گناهان كبيره كه موجب لعنت ميگردد، تشويق ميكند. بديهي است زماني كه شر در نهاد دل هاي ازهم گسيخته رسوخ يافت، آنگاه مردم را به حالت قساوت و عناد كشانده و با پاشيدن بذر كينه و دشمني در جامعه، وباي فساد و بربادي را ميگستراند و هر آنچه را كه خداوند به پيوند آن امر فرموده، قطع ميكند. 1- خلق المسلم: 146.
در حديثي از پيامبر اكرم صلي الله عليه وسلم نقل شده كه فرمودند: "شيطان از اين كه دوباره در جزيرة العرب ذريعه عابدان پرستش گردد، نا اميد شده است. اما به خشونت انگيزي در ميان آنها هنوز اميدوار است". 2- به روايت مسلم. بديهي است كه شيطان در اثناي خصومت تلاش ميورزد تا فجور را به هردو طرف خصومت، مزين نموده و بيش از پيش آنها را به سوي پستي و ارتكاب امور منافي اخلاق و شرافت سوق دهد و حتي اكثراً به آنها چنان وانمود ميسازد كه گويا اين كار به ياري دين تمام ميشود و آنها هم از اينكه در خدمت دين به پرخاشگري و جنجال برانگيزي دست ميزنند، خوشنود ميگردند.
