آداب سخن گفتن
"سخن" يكي از نشانه هاي بارز قدرت الهي و بزرگترين هديه خدا براي انسان است كه ذريعه آن از فكر و عقل خويش تعبير ميكند. سخن وسيله بيان و روش خطاب است كه گاهي شيرين و مؤثر ميباشد كه مردم آن را پذيرفته و تحت تأثير آن قرار ميگيرند. و گاهي هم چنان تلخ و پليد ميباشد كه باعث تنفر و انزجار شنوندگان ميگردد. البته بشريت در تمامي مراحل زندگي و تاريخ خويش با پديده سخن از لحاظ خوبي و زشتي آن آشنايي داشته است و انبياي خدا هم بر اساس كلمه و حرف توحيد برانگيخته شده اند كه در سايه آن، شخصيت آنها شكل گرفته و در پرتو آن به راز هستي پي بردند و بالاخره براي انسان هاي ديگر نيز هدف وجود و جوهر آفرينش شان را تفسير و بيان داشتند.
عرب ها حتي در دوران كهن جاهليت براي پديده سخن، ارزش زيادي قايل بودند. بگونه اي كه وقتي در ميان شان شاعري تبارز ميكرد، همه او را مايه فخر خود دانسته و به او ميباليدند. از همينجا بوده كه دوره جاهليت، بخش مهمي از تاريخ شعر و ادب عربي را تشكيل ميدهد. جالب اينكه آنچه به حيث آخرين معجزه خدا تا ابد در زمين بجا ماند، از مقوله سخن بوده كه عبارت از قرآن و يا سخن منزل الهي است كه مؤمنان را از فيض خويش بهرمند ساخته و كافران را به چالش ميخواند تا مانند آن بسازند.
البته با گذشت زمان، ارزش سخن نيز بيشتر شده است. قسمي كه در حال حاضر، وسايل ارتباط جمعي همه در جهت ابراز و انكشاف سخن از هرنوع هنرنمايي كار ميگيرند و بدين ترتيب پديده سخن را از محض حرفبندي ها به يك مفكوره زنده و صورت رنگين و روش بهتر تفاهم و ارتباط كشانده اند و آن را در قالب داستان، سخنراني، فيلم، شعر و غيره پيشكش ميدارند و از جايي به جاي ديگر به سرعت برق منتقل ميسازند و همچنان تمام امكانات فوق العاده علمي و تخنيكي در جهت ابراز، نقل و توسعه آن مسخر شده است. و البته اينها همه در واقع نمايانگر ارزش، تأثير و فوايد و اسرار سخن ميباشد كه جهان امروز را در پوشش خود قرار داده است.
اسلام نيز به نوبه خود براي پديده سخن، اهميت فراواني قايل شده است. چنانچه خداوند ميفرمايد:
الرَّحْمَنُ (1) عَلَّمَ الْقُرْآَنَ (2) خَلَقَ الْإِنْسَانَ (3) عَلَّمَهُ الْبَيَانَ الرحمن: ١ - ٤
يعني: خداوند ذاتي است كه قرآن را تعليم داد. انسان را آفريد و برايش سخن آموخت.
