71- باب در مورد توضع و فروتنی با مؤمنان
قال الله تعالی: { وَاخْفِضْ جَنَاحَكَ لِمَنِ اتَّبَعَكَ مِنَ الْمُؤْمِنِينَ} الشعراء: ٢١٥
و قال تعالی: { يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ مَن يَرْتَدَّ مِنكُمْ عَن دِينِهِ فَسَوْفَ يَأْتِي اللّهُ بِقَوْمٍ يُحِبُّهُمْ وَيُحِبُّونَهُ أَذِلَّةٍ عَلَى الْمُؤْمِنِينَ أَعِزَّةٍ عَلَى الْكَافِرِينَ} المائدة: ٥٤
و قال تعالی: { يَا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْنَاكُم مِّن ذَكَرٍ وَأُنثَى وَجَعَلْنَاكُمْ شُعُوباً وَقَبَائِلَ لِتَعَارَفُوا إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِندَ اللَّهِ أَتْقَاكُمْ} الحجرات: ١٣
و قال تعالی: {فَلَا تُزَكُّوا أَنفُسَكُمْ هُوَ أَعْلَمُ بِمَنِ اتَّقَى} النجم: ٣٢
و قال تعالی: { وَنَادَى أَصْحَابُ الأَعْرَافِ رِجَالاً يَعْرِفُونَهُمْ بِسِيمَاهُمْ قَالُواْ مَا أَغْنَى عَنكُمْ جَمْعُكُمْ وَمَا كُنتُمْ تَسْتَكْبِرُونَ{48} أَهَـؤُلاء الَّذِينَ أَقْسَمْتُمْ لاَ يَنَالُهُمُ اللّهُ بِرَحْمَةٍ ادْخُلُواْ الْجَنَّةَ لاَ خَوْفٌ عَلَيْكُمْ وَلاَ أَنتُمْ تَحْزَنُونَ{49} الأعراف: ٤٨ – ٤٩
خداوند می فرمايد: و بازوی خويش را بر آنانکه از تو پيروی کردند (از مسلمانان) پهن کن. شعراء: 215
و ميفرمايد: ای مؤمنان هر که از شما از دين خود برگردد، پس خداوند گروهی را خواهد آورد که آنان را دوست دارد و آنان نيز او را دوست می دارند، متواضع اند در برابر مؤمنان و درشت خوی اند بر کافران. مائده: 54
و ميفرمايد: ای مردم شما را آفريديم از يک مرد و يک زن و شما را جماعت ها و قبيله ها ساختيم تا يکديگر را بشناسيد و گراميترين شما نزد خداوند پرهيزگارترين شماست. حجرات: 13
و ميفرمايد: پس خويشتن را ستايش منمائيد و خداوند به آنانکه پرهيزگاری کردند، داناتر است. نجم: 32
و ميفرمايد: و اهل اعراف ندا نمودند مردمی را که می شناسند، آنان را به قيافهء شان گويند: کفايت نکرد جمعيت شما آنگه که سرکشی می کرديد. آيا اين جماعه آنانند که شما سوگند می خورديد که هر گز به آنان نرساند خداوند رحمت خود را، گفته شد درآييد به بهشت بر شما هيچ ترس نيست، و نه شما اندوهگين شويد. اعراف: 48 – 49
602 - وعن عِيَاضِ بنِ حِمَارٍ رضي اللَّه عنه قال: قال رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم: « إِن اللَّه أَوحَى إِليَّ أَنْ تَواضَعُوا حتى لا يَفْخَرَ أَحَدٌ عَلى أَحد، ولا يَبغِيَ أَحَدٌ على أَحَدٍ » رواه مسلم.
602 - از عياض بن حمار رضی الله عنه روايت شده است که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: خداوند بر من وحی فرستاد که با همديگر فروتنی کنيد، تا کسی بر ديگری فخر نفروشد و يکی بر ديگری سرکشی نکند.
ش: امام حسن رضی الله عنه گفته است: تواضع آنست که چون شخص از خانه اش برآيد هر مسلمانی را که ببيند تصور کند که از وی بزرگتر است.
ابو يزيد گويد: تا وقتی که انسان تصور کند که مردم بدتر از اويند، متکبر می باشد. برخی را عقيده بر اين است که تواضع شکسته نفسی بوده و ضد آن تکبر است.
قرطبی گفته است: تواضع، انکسار و شکسته نفسی است و آن کسی را می خواهد که تواضع و فروتنی در برابرش صورت گيرد که آن ذات احديت است. و کسی را می خواهيد که خداوند به تواضع برای شان امر نموده است، مثل پيامبر و رهبر و حاکم و عالم و پدر.
و اينگونه تواضع لازم و ستوده است که خداوند مقام متواضع را در چنين مواردی در دنيا و آخرت بالا می برد.
و اما تواضع در برابر سائر مردم، اصل در آن اين است که نيکو و پسنديده است، هرگاه برای خدا انجام شود، و اما تواضع برای ستمگران و ثروتمندان و دنيا داران ذلتی است که پايانی ندارد.
و در حديث آمده است: آنکه بواسطهء ثروت، ثروتمندی در برابرش فروتنی کند، دو سوم دينش می رود.
