7- باب يقين وتوكل
قال الله تعالی: { وَلَمَّا رَأَى الْمُؤْمِنُونَ الْأَحْزَابَ قَالُوا هَذَا مَا وَعَدَنَا اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَصَدَقَ اللَّهُ وَرَسُولُهُ وَمَا زَادَهُمْ إِلَّا إِيمَاناً وَتَسْلِيماً} الأحزاب: ٢٢
و قال تعالی: { الَّذِينَ قَالَ لَهُمُ النَّاسُ إِنَّ النَّاسَ قَدْ جَمَعُواْ لَكُمْ فَاخْشَوْهُمْ فَزَادَهُمْ إِيمَاناً وَقَالُواْ حَسْبُنَا اللّهُ وَنِعْمَ الْوَكِيلُ{173} فَانقَلَبُواْ بِنِعْمَةٍ مِّنَ اللّهِ وَفَضْلٍ لَّمْ يَمْسَسْهُمْ سُوءٌ وَاتَّبَعُواْ رِضْوَانَ اللّهِ وَاللّهُ ذُو فَضْلٍ عَظِيمٍ{174} آل عمران: ١٧٣ - ١٧٤
و قال تعالی: { وَتَوَكَّلْ عَلَى الْحَيِّ الَّذِي لَا يَمُوتُ} الفرقان: ٥٨
و قال تعالی: {وَعلَى اللّهِ فَلْيَتَوَكَّلِ الْمُؤْمِنُونَ} {إبراهيم: ١١
و قال تعالی: { فَبِمَا رَحْمَةٍ مِّنَ اللّهِ لِنتَ لَهُمْ وَلَوْ كُنتَ فَظّاً غَلِيظَ الْقَلْبِ لاَنفَضُّواْ مِنْ حَوْلِكَ فَاعْفُ عَنْهُمْ وَاسْتَغْفِرْ لَهُمْ وَشَاوِرْهُمْ فِي الأَمْرِ فَإِذَا عَزَمْتَ فَتَوَكَّلْ عَلَى اللّهِ إِنَّ اللّهَ يُحِبُّ الْمُتَوَكِّلِينَ} آل عمران: ١٥٩
والآيات في الأمرِ بالتوكلِ كثيرةٌ معلومةٌ .
و قال تعالی: { وَمَن يَتَوَكَّلْ عَلَى اللَّهِ فَهُوَ حَسْبُهُ} الطلاق: ٣
و قال تعالی: { إِنَّمَا الْمُؤْمِنُونَ الَّذِينَ إِذَا ذُكِرَ اللّهُ وَجِلَتْ قُلُوبُهُمْ وَإِذَا تُلِيَتْ عَلَيْهِمْ آيَاتُهُ زَادَتْهُمْ إِيمَاناً وَعَلَى رَبِّهِمْ يَتَوَكَّلُونَ} الأنفال: ٢
والآيات في فضل التوكل كثيرةٌ معروفةٌ .
خداوند تعالی می فرمايد: و چون مسلمانان احزاب را ديدند گفتند اينست آنچه ما را وعده داده بود خدا و پيغامبرش و راست گفت خدا و رسول او و اين امر جز بر ايمان و تسليم شان نيفزود. احزاب: 22
و هم می فرمايد: آنانکه مردم بر ايشان گفتند که کافران برای شما لشکر جمع کرده اند، پس از آن لشکرها بترسيد، ولی زياده کرد اين سخن ايمان شان را، و گفتند بس است ما را خدا و نيکو ياور است، پس باز گشتند "اين مسلمانان" به نعمتی از خدا و فضل او و نرسيد به ايشان هيچ سختی، و خوشنودی خدا را پيروی نمودند و خدا صاحب فضل بزرگ است. آل عمران: 173، 174
و می فرمايد: و توکل کن بر آن زندهء که هرگز نميرد. فرقان: 58
و ميفرمايد: و بر خدا بايد که توکل کنند مسلمانان. ابراهيم: 11
و هم ميفرمايد: و چون قصد کردی پس بر خدا اعتماد کن. آل عمران: 159
و خداوند می فرمايد: و هر که بر خدا توکل کند، پس وی او را بس است. طلاق: 3
و ميفرمايد: حقا مؤمنان آنانی اند که چون خدا ياد کرده شود، دل ايشان بترسد و چون آيات خدا بر آنان تلاوت شود، زياده سازد "آن آيات" ايمان شان را و بر پروردگار خويش توکل می کنند. انفال: 2
74 - فَالأوَّل: عَن ابْن عَبَّاسٍ رضي اللَّهُ عنهما قال: قال رسولُ اللَّه صلى اللَّه عليه وآله وسلم: « عُرضَت عليَّ الأمَم، فَرَأيْت النَّبِيَّ وَمعَه الرُّهيْطُ والنَّبِيَّ ومَعهُ الرَّجُل وَالرَّجُلان، وَالنَّبِيَّ وليْسَ مَعهُ أحدٌ إذ رُفِعَ لِى سوادٌ عظيمٌ فظننتُ أَنَّهُمْ أُمَّتِي، فَقِيلَ لِى: هذا موسى وقومه ولكن انظر إلى الأفق فإذا سواد عظيم فقيل لى انظر إلى الأفق الآخر فإذا سواد عظيم فقيل لي: هَذه أُمَّتُك، ومعَهُمْ سبْعُونَ أَلْفاً يَدْخُلُونَ الْجَنَّة بِغَيْرِ حِسَابٍ ولا عَذَابٍ » ثُمَّ نَهَض فَدَخَلَ منْزِلَه، فَخَاض النَّاسُ في أُولَئِكَ الَّذينَ يدْخُلُون الْجنَّةَ بِغَيْرِ حسابٍ وَلا عذاب، فَقَالَ بعْضهُم: فَلَعَلَّهُمْ الَّذينَ صَحِبُوا رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم، وقَال بعْضهُم: فَلعَلَّهُمْ الَّذينَ وُلِدُوا في الإسْلام، فَلَمْ يُشْرِكُوا باللَّه شيئاً وذَكَروا أشْياء فَخرجَ عَلَيْهمْ رسول اللَّه صَلّى اللهُ عَلَيْهِ وسَلَّم فَقال: « مَا الَّذي تَخُوضونَ فِيه؟ » فَأخْبَرُوهُ فَقال: « هُمْ الَّذِينَ لا يرقُونَ، وَلا يَسْتَرْقُون، وَلاَ يَتَطيَّرُون، وَعَلَى ربِّهمْ يتَوكَّلُونَ » فقَامَ عُكَّاشةُ بنُ مُحْصِن فَقال: ادْعُ اللَّه أنْ يجْعَلَني مِنْهُم، فَقال: « أنْت مِنْهُمْ » ثُمَّ قَام رَجُلٌ آخَرُ فَقال: ادْعُ اللَّه أنْ يَجْعَلَنِي مِنْهُمْ فقال: «سَبَقَكَ بِهَا عُكَّاشَةُ » متفقٌ عليه.
74 - از ابن عباس رضی الله عنهما روايت است که:
رسول الله صلی الله عليه وسلم فرمود: امت های سابقه بر من عرضه شدند، و ديدم پيامبری را با گروه بسيار کوچکی، کمتر از ده نفر، ديدم پيامبری را با يک نفر يا دو نفر، و پيامبری را در حاليکه با او يک نفر نبود، ناگهان گروه بسياری را ديدم و گمان کردم که آنها امت من هستند، به من گفتند که اين موسی و قوم او هستند، ليکن به آن کرانهء ديگر ببين و ديدم و سياهی بزرگی را مشاهده کردم باز به من گفته شد، به آن سوی ديگر ببين، ديدم گروه زيادی را، باز به من گفته شد اين امت تو است و با آنها هفتاد هزار نفر وجود دارد که بدون حساب و عذاب به بهشت داخل می شوند. بعداً برخاسته به خانه داخل شدند. مردم در مورد اين اشخاصی که بدون حساب و عذاب به بهشت داخل می شوند بحث کردند. بعضی گفتند: شايد آنها اصحاب پيامبر صلی الله عليه وسلم باشند. بعضی گفتند: شايد آنها کسانی باشند که در اسلام متولد شده اند و به خدا شريک نياورده اند، و از اين قبيل چيزها. پيامبر صلی الله عليه وسلم بر ايشان برآمده و فرمود: در بارهء چه بحث می نمائيد؟ آنها آنحضرت صلی الله عليه وسلم را با خبر ساختند. بعداً ايشان فرمودند: آنها کسانی هستند که تعويذ و افسون (رقيه) نمی کنند، ديگران را و خود هم (طلب رقيه و تعويذ و افسون نمی نمايند)، و بد فالی نمی نمايند و بر خدای خويش توکل و اعتماد می کنند. عکاشه بن محصن رضی الله عنه برخاسته و گفت: يا رسول الله دعا کن که خداوند مرا از جملهء آنها بگرداند. آنحضرت صلی الله عليه وسلم فرمود: تو از جملهء آنها هستی. بعداً مرد ديگری برخاسته گفت: دعا کن که خداوند جل جلاله مرا از آنها بحساب آورد. ايشان فرمودندکه: عکاشه بر تو سبقت جسته است.
